Evaluatie

In de Multidisciplinaire Richtlijn PSH ligt veel nadruk op het belang van een evaluatie. Regelmatige reflectie op het handelen en evaluatie zijn cruciaal om passende, behoeftegerichte zorg te bieden. Bovendien draagt evaluatie bij aan de kennisontwikkeling ten aanzien van PSH bij schokkende gebeurtenissen. Door deze kennis te delen en mee te nemen in het OTO traject, komen we steeds dichterbij een voorbereid, gericht en efficiënt mogelijke ondersteuning.

Introductie

We evalueren om regelmatig te reflecteren op ons handelen en lessen te leren uit inzetmomenten. Bij evaluatie kijk je allereerst naar de aanpak en de condities waaronder deze is gerealiseerd. Vervolgens onderzoek je of de aanpak en uitkomst overeenkwam met de plannen, wensen en verwachtingen van betrokkenen.

PSH is in de regel opgebouwd uit drie bouwstenen die gelijktijdig maar ook los van elkaar geëvalueerd kunnen worden:

  • structuur: denk aan betrokken partijen, mensen, middelen, instrumenten, taken en verantwoordelijkheden, coördinatiemechanismen, procedures en overeenkomsten;
  • proces: de concrete activiteiten in het kader van de PSH, inclusief de afstemming van eenieders inzet; denk aan verstrekte informatiebrochures, inventarisatie van behoeften en problemen, herdenkingsmomenten, websites voor getroffenen, werkzaamheden van specifieke ketenpartners;
  • uitkomst: dat wat het proces heeft opgeleverd voor getroffenen, zowel feitelijk als gepercipieerd.

Of de geboden zorg passend is geweest, is vaak moeilijk te beantwoorden. Hiervoor is een combinatie van structuur, proces en uitkomst informatie nodig. Naast het toetsen of de hulpverlening die voorbereid was goed is uitgevoerd, gaat het er om na te gaan of de geleverde ondersteuning past bij wat er nodig was in een bepaalde situatie voor de betrokken getroffenen. Dit gaat over de uitkomst op het niveau van de ontvanger, en is vaak lastig te evalueren omdat het afhankelijk is van vele factoren.

Een manier om vanuit het perspectief van de getroffene te onderzoeken of de PSH passend is geweest is met de QPC Vragenlijst Getroffenen. Deze vragenlijst is gebaseerd op acht evaluatiecriteria specifiek gericht op psychosociale hulpverlening (zie tabel 1), vastgelegd door deskundigen uit de wetenschap en praktijk (Holsappel, 2013).

 

Evaluatiecriteria

Evaluatiecriteria bieden aanknopingspunten voor evaluatie door ze te hanteren als minimale eisen voor psychosociale hulpverlening. Door te toetsen op deze criteria is het mogelijk iets te zeggen over de kwaliteit van de geleverde hulpverlening.

Naast bovengenoemde evaluatiecriteria zijn ook de PSH procesbomen (zoals beschreven in de Multidisciplinaire Richtlijn PSH), die het plan vormen voor de organisatie en uitvoering van de PSH, een middel om de geleverde hulpverlening aan te toetsen. Door gestructureerd per stap uit de procesboom na te gaan in hoeverre deze is gerealiseerd worden alle aspecten via de uitkomt langsgelopen.

 

Onderdeel van kwaliteitscyclus

Evaluatie is een vast onderdeel van verschillende kwaliteitsmodellen, waaronder het PDSA-model (plan-do-study-act) (o.a. Taylor 2013). Dit instrument is bedoeld om doorlopend verbeteringen toe te passen aan de hand van lessen uit evaluatie. Het biedt een manier om actief te leren van crises, incidenten en oefeningen door het formuleren van een plan om lessen en verbeterpunten te vertalen naar concrete maatregelen of acties.

Aanpak

Om een evaluatie zo effectief mogelijk te laten zijn, is het van belang voorafgaand een evaluatieplan op te stellen, in lijn met de PDCA-cyclus.

Het startpunt daarbij is het doel bepalen: wat dient er bereikt te worden met de evaluatie en op welke bouwsteen ligt de focus? Een evaluatie kan verschillende uitgangspunten hebben. Bijvoorbeeld het toetsen van de vakbekwaamheid, terugblikken op de samenwerking tussen partijen of nagaan of voldoende hulp geleverd is. Evaluatie kan in het laatste geval, ook tussentijds, helpen de juiste houding van de GGD t.o.v. de PSH te bepalen; weloverwogen afwachten of interveniëren (zie het paraboolmodel, in de Multidisciplinaire Richtlijn PSH).

Met een helder doel voor ogen kan vervolgens de meest passende methode voor evaluatie worden bepaald. Want elke ‘bouwsteen’ vraagt een andere aanpak.

 

Momenteel werken wij verder aan dit onderwerp. Meer praktische evaluatiestappen en instrumenten om bovenstaande in de praktijk te brengen zullen dit jaar beschikbaar worden gesteld. Indien u tussentijds vragen heeft kunt u contact opnemen met Impact