Toolkit PSH na aanslagen

De afgelopen jaren is Nederland regelmatig geconfronteerd met de dreiging van terrorisme. Zo staat al enkele jaren het dreigingsniveau op substantieel, het één na hoogste niveau. In de landen om ons heen hebben diverse aanslagen plaatsgevonden. Ervaringen uit deze landen laten zien dat een goede organisatie van de nafase (ondersteuning en zorg) van groot belang is voor het (psychisch) welbevinden en gezondheid van getroffenen.

Een vraag die de laatste tijd dan ook steeds weer naar boven kwam, was: “Wat als er ook bij ons een terroristische aanslag komt – zijn we dan goed voorbereid en moeten we dan dingen ‘anders’ doen dan anders?”. In opdracht van VWS is daarom deze Toolkit psychosociale hulp na terroristische aanslagen ontwikkeld; voor GGD’en ketenpartners, zoals maatschappelijk werk, huisartsen, geestelijk verzorgers en ziekenhuispersoneel. Basis voor de toolkit zijn de lessen en ervaringen van landen om ons heen die met aanslagen te maken hebben gehad, aangevuld met kennis uit literatuur en met producten die in het buitenland zijn gebruikt.

Lessen uit het buitenland

Om de lessen uit het buitenland op te halen, zijn focusgroepen georganiseerd in buurlanden die (herhaaldelijk) slachtoffer werden van aanslagen. Er is gesproken met ervaringsdeskundigen en experts in Frankrijk (aanslagen Parijs, Nice), Verenigd Koninkrijk (London Attacks en Manchester Arena attack), België (Brussel en Zaventem) en Noorwegen (Oslo en Utoya). De opzet was voor alle focusgroepen praktisch gelijk. Na een introductie van de groepsleider werd per fase gekeken naar de organisatie van PSH: preparatie, acute fase en de nafase. Daarnaast namen we deel aan een conferentie in Zweden waar slachtofferhulporganisaties van diverse Europese landen ervaringen uitwisselden. Ook bezochten we een conferentie in Duitsland waar Duitse ervaringen met de aanslag in Berlijn en München gedeeld werden, naast lessen uit Manchester en Zaventem / Brussel.

De diverse gesprekken schetsten een beeld van het onvoorstelbare. De chaos en het lijden na een aanslag, en de impact die dat ook op de hulpverleners had, werden concreet en tastbaar. ‘Echt voorbereid was niemand en kun je ook eigenlijk niet zijn’, werd gesteld. Maar het is wel goed om van te voren al over een aantal uitdagingen met elkaar gesproken te hebben en er is tijd te winnen als informatie of plannen al voorhanden zijn en samenwerking is geoefend. Deze toolkit wil daaraan bijdragen.

De gesprekken en presentaties zijn systematisch is geanalyseerd. De belangrijkste thema’s en uitdagingen die hieruit naar voren kwamen, zijn in deze toolkikt verder uitgewerkt. Het resultaat is tot stand gekomen aan de hand van de gesprekken, literatuur en een vertaling naar de Nederlandse situatie die in workshops met Nederlandse deelnemers gemaakt werd. Na inbreng van gebruikers vanuit GGD’en, RIVM, VWS en NCTV zijn de teksten en producten verder aangescherpt.

Netwerkanalyse

Om de lessen zo goed mogelijk te kunnen integreren in de Nederlandse praktijk, wordt bovendien het bestaande netwerk waarin psychosociale hulpverlening na terroristische incidenten moet worden georganiseerd geanalyseerd. Zo worden mogelijk samenwerkingsproblemen, ontstaan vanuit sterke of minder sterke verbanden tussen actoren, inzichtelijk gemaakt. De uitkomsten van deze netwerkanalyse zijn nog niet meegenomen in de toolkit, maar zullen in de loop van dit jaar beschikbaar komen. De toolkit zal in de loop van het jaar waar nodig verder aangevuld en bijgewerkt worden.

Koppeling met andere toolkits

Deze Toolkit PSH na aanslagen bouwt voort op de algemene GGD toolkit PSH. Uitgangspunt is dat ook bij een aanslag zo veel mogelijk via de gebruikelijke structuren en uitgangspunten gewerkt wordt. De toelichtingen en formats uit de GGD toolkit zijn dan ook van toepassing bij een aanslag. Andersom zullen elementen uit de Toolkit PSH na aanslagen goed bruikbaar kunnen zijn in situaties anders dan aanslagen.

Ook in andere landen zijn toolkits ontwikkeld, bijvoorbeeld:

 

Opdracht en contact

Deze Toolkit is ontwikkeld in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De Toolkit richt zich primair op de GGD'en en haar ketenpartners die betrokken zijn bij het leveren van psychosociale hulpverlening na terrorisme. Daarnaast is de informatie veelal ook van belang voor bevolkingszorgfunctionarissen en gemeenten en hun ketenpartners.

Vragen en opmerkingen over de Toolkit kunnen gericht worden aan Jurriaan Jacobs via j.jacobs@impact.arq.org.