Tips & Tools

De ervaringen met de organisatie van de psychosociale hulpverlening na aanslagen in onze buurlanden levert een aantal best practices en tips op, waar mogelijk vertaald in praktische tools. Deze pagina zal regelmatig aangevuld worden.

Snel naar:

Voorbereiding:

Coördinatie en planning:

Uitvoering en advies:

 

Voorbereiding

 

Trainingsscenario's

Op basis van de ervaringen uit het buitenland zijn een aantal scenario's ontwikkeld. Deze scenario's zijn te gebruiken om in een training te toetsen wat vanuit de huidige kennis, ervaring en draaiboeken te overzien is en wat nog vragen oplevert. De twee documenten uitleg en oefeningen en vragen bij scenario's vormen met de scenario's een opdracht. Daarnaast is er een indivdueel verhaal van een leerkracht ontwikkeld waar ook vragen bij horen. 

Scenario 1: Aanslag Mysteryland

Scenario 2: Aanslag Amsterdam Centraal Station

Scenario 3: Aanslag bioscoop Utrecht

Persona leerkracht

Uitleg en oefeningen bij scenario's

Vragen bij persona en scenario's

 

Coördinatie en planning

 

Hulproutes - stepped care

Na een aanslag zijn de fysieke klachten bij getroffenen snel in te schatten en gewonden worden geregistreerd. De psychologische klachten zijn echter moeilijker te achterhalen. Twee belangrijke redenen hiervoor zijn dat psychologische klachten zich niet altijd direct presenteren maar pas later en dat mensen weggaan van de aanslag locatie zonder geregistreerd te zijn als getroffene. Dit maakt het lastig om in te schatten hoeveel getroffenen (nog) hulp nodig hebben. Daarom is het belangrijk te bepalen welke hulpverlening nodig is per doelgroep op welk moment. In Engeland zijn daarvoor voor diverse doelgroepen 'Pathways' ontwikkeld. Dit document laat zien wat werken met deze 'hulproutes' inhoudt en linkt naar voorbeelden.

naar boven

 

Kritieke momenten

In de nafase zijn er voor getroffenen verschillende kritieke momenten waarop ze extra geconfronteerd worden met de pijn van de gebeurtenis. Dit kunnen onverwachte momenten zijn: iemand stelt bijvoorbeeld net de verkeerde vraag. een geur of plek roept een herinnering op. Dit zijn zogenaamde 'triggers'. Traumatische ervaringen zijn overweldigend en moeilijk te verwerken, waardoor de herinnering anders wordt opgeslagen dan ‘gewone’ herinneringen. Hierdoor kunnen aspecten van de herinnering makkelijk worden getriggerd. In ernstige gevallen, (of) bij mensen met PTSS symptomen, wordt de aanslag herbeleefd alsof het opnieuw gebeurt, in plaats van een herinnering aan het verleden. Sommige stimuli die zijn meegemaakt tijdens de traumatische gebeurtenis worden geassocieerd met angst. Soortgelijke stimuli in het dagelijks leven na het trauma kunnen dan grote mate van stress veroorzaken waardoor getroffenen zulke situaties proberen te ontwijken. Voorbeelden zijn: niet meer met een metrolijn durven als daar de aanslag plaatsvond, niet meer naar het ziekenhuis willen waar je bent behandeld.

Soms betreft het vaste momenten waarop al wel geanticipeerd kan worden. Op deze momenten wordt extra duidelijk dat het leven voorgoed veranderd is. Aanwakkerende aandacht in de media en politiek voor de situatie is hier onderdeel van. Denk bijvoorbeeld aan de volgende situaties:

  • Gewonden komen uit het ziekenhuis 
  • Herdenkingen
  • Media-aandacht, bijv. bij vergelijkbare situaties, onderzoek, politieke verantwoording, terugblikken oud en nieuw 
  • Resultaten (strafrechtelijk) onderzoek 
  • Jaardag 
  • Feestdagen 
  • Start nieuw schooljaar
  • Opnieuw een ongeluk/ramp/aanslag meemaken/volgen via de media

Getroffenen worden herinnerd aan de hectiek en dynamiek van de acute fase en de gevoelens die daarbij kwamen kijken. Dat komt terug op speciale dagen – verjaardagen, feestdagen, andere momenten bijvoorbeeld in relatie tot de rechtszaak. Vanuit hulpverleningsperspectief is het belangrijk om hierop te anticiperen, bijvoorbeeld door beschikbaar te zijn voor vragen of  telefonisch contact, of door informatie te delen. Dit document is een voorbeeld van informatie die gegeven kan worden rond de feestdagen.

Op kritische momenten (bijvoorbeeld een rechtszaak of het laten zien van een documentaire) is het van belang dat er hulpverleners aanwezig zijn. Het gaat er om een veilige omgeving te creëren voor de getroffenen. Bij herdenkingen ontlenen ze die veiligheid ook aan hun eigen groep van naasten met wie ze zijn, dan zijn hulpverleners minder belangrijk. Uiteindelijk zullen mensen zelf ook beter leren omgaan met het herkennen van triggers en stress.

naar boven

 

Uitvoering en advies

 

Gemeenschapsversterking en lotgenotencontact

Een terroristische aanslag heeft een grote impact. Niet alleen voor de direct getroffenen ook de kringen om die mensen heen, de getroffen gemeenschap, merken de gevolgen van de aanslag. Er zijn veel mensen die niet zelf hulp zullen zoeken, met name niet in de tijd kort na de aanslag. Vaak weten ze niet wat het hulpaanbod is. Daarom is het naast individuele aandacht van belang om gemeenschappen hulp te bieden en te versterken. Dit kan een heel helend gevoel geven, het gevoel dat je niet alleen bent en samen verder kan.  

Er zijn diverse interventies op het gebied van gemeenschapsversterking. Welke interventie geschikt is hangt van een aantal factoren af, zoals de doelgroep, omvang van de groep en de (sub)doelen van de interventie. Een interventie kan focussen op één of meer van de volgende onderwerpen: herdenkingsritueel, rouwverwerking, zingeving en empowerment, programma’s voor praktische en financiële ondersteuning.  

Voor informatie over een interventie gericht op een specifieke situatie kan contact worden opgenomen met Arq Kenniscentrum Impact. Als u een interventie wilt organiseren, kunt u vast over de volgende punten nadenken/een inschatting maken: 

  • Wat is het doel en de doelgroep? Wat zijn de zaken waar de doelgroep tegenaan loopt? 
  • Hoe bereiken we de doelgroep? 
  • Hoeveel sessies zou nodig zijn om het doel te bereiken? 
  • Welke locatie zou geschikt zijn? 
  • Heb ik medewerkers tot mijn beschikking die de interventie kunnen leiden (eventueel na een extra training)? 

Voorbeelden 

Een succesvolle interventie na 9/11 voor families van vermisten   

7 ROSES - Empowerment Methodiek 

Multi Family Therapy (MFT)  

Lotgenotenweekenden 

 

naar boven

Getroffenen en media

Omgaan met media-aandacht. Een aanslag brengt veel media-aandacht met zich mee. Media willen vaak in contact komen met getroffenen en hun familieleden. Zij zitten hier echter niet altijd op te wachten of overzien niet wat de consequenties zijn wanneer ze ingaan op een mediaverzoek. In deze flyer staat informatie over de rol van de media tijdens een aanslag en hoe getroffenen zich daar toe kunnen verhouden. Deze flyer kan voor gebruik verder toegespitst worden en de lay-out aangepast op desgewenste manier.

Crisis communities. Rond een crisis vormen zich nieuwe (informele) netwerken. Zogehete ‘crisis communities’ van getroffenen en betrokken burgers die zich zowel online als offline vormen. Sommige communities communiceren alleen online, sommige alleen offline. Bepalend voor de mate waarin een netwerk on- dan wel offline dan wel beide zichtbaar is, hangt af van reikwijdte van de crisis community: is het lokaal of verspreid opgezet. Op de plekken waar communities zowel online als offline met elkaar en met de overheid in contact staan, ontstaat het beste zicht op de behoeften van deze groep mensen. Dit biedt de meeste mogelijkheden tot communicatie tussen getroffenen en overheidsinstanties. 

Hoe de crisis community met elkaar omgaat tijdens en na een incident bepaalt in welke mate deze steunend kan zijn voor de getroffenen en alle betrokkenen, of juist belastend. Als overheidspartij is het van belang om een passende positie te kiezen (‘te gast’ in de community).  

Informatie uit social-media analyses helpt om doelgroepen voor offline interventies in beeld te krijgen. Gesprekken en afspraken aan een echte tafel helpen om een consequente boodschap te formuleren in het online verkeer. Deskundigheid op het gebied van de psychosociale impact van crises en communicatie-expertise zijn beide nodig in het verbinden van- en schakelen tussen online en offline om gericht informatie, aandacht en zorg te kunnen bieden. 

Tips:

Waarom praten met media goed/slecht is voor slachtoffers: Mark Deuze over media-aandacht voor getraumatiseerden in Impact Magazine December 2017

De jacht van de journalist op ooggetuigen en getroffenen: Wouter Jong en Ingrid van Assouw in Cogiscope 2016/3

 

Bezoek aan de rampplek

Uit (onderzoek naar) de ervaringen na verschillende aanslagen blijkt het bezoeken van de rampplek bevorderend voor het verwerkingsproces van getroffenen en nabestaanden. Echter, in sommige gevallen kan het stress, trauma of rouw versterken. Daarom is het van belang om het bezoek aan de rampplek in goede banen te leiden. Dit document biedt daarover meer informatie en een checklist.

naar boven