Uitdaging 3: Kwaliteit en continuïteit van hulpverleners

Kwaliteit: Aanslagen zorgen voor een grote toestroom aan hulpverleners, zowel in de acute fase als in de nafase. Zo kunnen zich, naast de ‘volgens draaiboek’ ingezette opvangers, spontaan hulpverleners melden op opvanglocaties, bij herdenkingen of op andere plekken waar mensen samenkomen. Het komt helaas voor dat niet (goed) getrainde hulpverleners met hun hulpaanbod het leed voor getroffenen verergeren in plaats van verminderen. Ook kan het zijn dat deze mensen de chaos vergroten doordat ze niet op de hoogte zijn van de werkwijze die wordt gehanteerd door de officieel ingezette hulpverleners.

Inzicht krijgen in de kwaliteit van de hulpverlening blijkt een lastige maar belangrijke opgave. In Nederland hebben samenwerkingspartners die een rol hebben in de PSH over het algemeen een convenant afgesloten waarin is afgesproken dat medewerkers opgeleid zijn en werken vanuit principes uit de multidisciplinaire richtlijn (Impact, 2014). Partijen die daar niet vertrouwd mee zijn, kunnen bijvoorbeeld minder oog hebben voor de zelfredzaamheid en sterker gericht zijn op het verzorgen van mensen, of zelfs al in een vroeg stadium therapeutische interventies aanbieden. Een voorbeeld in Manchester laat zien dat het zelfs schade kan aanrichten als getroffenen de verkeerde behandeling krijgen.  

In de nafase van de aanslag in Manchester ontstonden er "pop-up shops" van psychische hulpverleningsorganisaties en professionals. Zij boden hulpdiensten aan getroffenen (herkenbaar aan bijvoorbeeld t-shirts met logo) maar de kwaliteit van de hulpverlening was onduidelijk. Het kon gaan om organisaties en individuen die niet waren geregistreerd, geen details verstrekten over hun programma's en zelfs werden beschouwd als schadelijk. Het is van belang van te voren na te denken hoe om te gaan met deze organisaties en de verantwoordelijkheid hiervoor te beleggen. Momenteel zijn er nog steeds professionele organisaties bezig met het opvangen van getroffenen die op een verkeerde manier zijn behandeld.

Focusgroep Engeland

Binnen de opvanglocaties heeft de leider opvangteam de verantwoordelijkheid voor de hulpverleners. Het extra hulpaanbod zal echter van diverse kanten komen en bij verschillende mensen binnenkomen. Een oplossing is om iemand de taak toe te bedelen als regiehouder over alle partijen die zich aanbieden. Op die manier kan een passende aanpak worden bedacht, bijvoorbeeld het initiëren van een bijeenkomst met alle partijen.  

Formele certificering voor psychosociale hulpverleners na rampen staat nog in de kinderschoenen. De Nederlandstalige Vereniging voor Psychotrauma (NtvP) biedt tegenwoordig accreditering aan voor de opleiding van medewerkers opvangteam maar dit moet nog verder geïmplementeerd worden. De genoemde eindtermen kunnen wel behulpzaam zijn voor de regiehouder om partijen te toetsen. Een andere check is het nagaan of een hulpverlener geregistreerd staat (BIG registratie). 

Ook in de nafase zal dit een uitdaging blijven. Getroffenen kunnen in een doolhof aan hulpverleningsdiensten terecht komen. Ook hier kan de GGD een rol spelen door alleen samen te werken met partners of geregistreerde instanties en getroffenen duidelijk te informeren over de doorverwijzingsroute. Houd ook rekening met verschil in kwaliteit tussen gemeenten onderling. Als er getroffenen zijn vanuit verschillende gemeentes/veiligheidsregio’s dient het voor iedereen duidelijk te zijn wat het hulpaanbod is. Om de kwaliteit langdurig op niveau te houden is er aandacht nodig voor de continuïteit van de hulpverlenerscapaciteit. 

Continuïteit: Een aanslag is in sommige gevallen zo groot dat er veel hulpverleners nodig zijn verspreid over meerdere opvanglocaties. Daarnaast blijven opvanglocaties langer in gebruik waardoor ook daar langer hulpverleners ter plaatse nodig zijn. Het is goed te beseffen dat ook in de nafase een grotere druk komt te staan op hulpverleningsorganisaties of huisartsen.

De fysieke en emotionele belasting van de werknemers vraagt om een tijdige aflossing en het beschikbaar houden van capaciteit. Niet alleen in de acute fase, ook daarna is het van belang de beschikbare medewerkers te verdelen. In de eerste uren zullen veel mensen zich melden om te helpen. Sommigen daarvan zullen eerst weer naar huis gestuurd moeten worden zodat zij later anderen kunnen aflossen.

Om te voorkomen dat hulpverleners uitvallen, is aandacht nodig voor hun welzijn en zelfzorg.

Lessen van de aanslag in Zaventem:

  • Houd rekening met gevoelens van onveiligheid en onmacht bij hulpverleners (men komt in een situatie waarop men niet is voorbereid).
  • Creëer rustpunten/opvanglocaties voor hulpverleners, waar ze stoom kunnen afblazen en opgevangen worden door collega’s.
  • Besteed specifiek aandacht aan hulpverleners die indirect betrokken zijn bij de aanslag
  • Geef ook aandacht aan de personen die niet zijn ingezet maar wel paraat stonden
  • Vergeet niet dat er hulpverleners zijn die in de nafase ook nog heel lang betrokken zijn.

 

Ga verder naar Uitdaging 4: getroffen samenleving